ARDEB 1001 – 122K868

Bulgular

Projenin en temel hedeflerinden birisi kişilerin dijital miras konusundaki bilgi düzeylerini ölçmek ve dijital varlıklarının akıbetine ilişkin eğilimlerini ortaya çıkarmaktır. 

Derinlemesine Görüşmeler

Bu amaca ulaşılması için proje kapsamında bir anket çalışması yapılması planlanmıştır. Bu çerçevede ilk etapta, hedefe en uygun soruların ortaya çıkarılması amacıyla 20 katılımcı ile derinlemesine (in-depth) görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler sonucunda elde edilen çıktılar hem nihai anket sorularının oluşturulmasına hem de elde edilen sonuçların bir çalıştayda tartışılmasına zemin hazırlamıştır.

Derinlemesine görüşmelerde 21 – 53 yaş aralığında farklı SES grupları içerisinde yer alan 20 katılımcı ile görüşülmüştür. Çalışmanın örneklemini 20 katılımcı (Ortyaş=38.2, 10 kadın ve 10 erkek) oluşturmaktadır. Katılımcıların seçiminde, dijital varlığa sahip olma ve İstanbul’da ikamet etme şartları temel kriterler olarak belirlenmiştir. Örneklem grubu ise basit rastgele örneklem yöntemi ile belirlenmiştir. Katılımcılar beraber çalışılan araştırma şirketinin veri tabanı üzerinden tespit edilmiştir. Katılımcıların seçiminde yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, meslek ve sosyo-ekonomik statü açısından çeşitlilik gözetilmiştir.

Türkiye Geneli Anket Çalışması

Derinlemesine görüşmeler sonucunda elde edilen veriler kullanılarak, proje ekibi tarafından özellikle kişilerin miras ve dijital unsurlara ilişkin bilgi düzeylerine uygun sorularla ölümden sonra dijital mirasın, özellikle de kişiliğin yansıması olan dijital unsurların akıbetine ilişkin algılarını tespit etmeye müsait bir soru formu oluşturulmuştur. Soru formunda bireylerin teknoloji karşısında korunmaları ve bilgi asimetrisine ilişkin olarak, hem kişisel verilerin korunması konusunda bireylerin algıları çerçevesinde hem de hizmet sunucuları ile kullanıcılar arasındaki bilgi asimetrisi farkındalığına ilişkin birtakım sorulara da yer verilmiştir. Soru formunda doğrudan kişilerin miras, mirasçılık ve dijital varlıkların ölüm sonrasındaki akıbeti konularına ilişkin algı ve görüşlerini yansıtacak soruların yanında kişilerin miras, mirasçılık ve dijital terekeye ilişkin algılarının kişilerin psikolojik ve karakteristik durumlarıyla ilişkisini de inceleyebilmek adına ilişki yapıları ölçeği, algılanan ilişki kalitesi ölçeği, kontrol isteği ölçeği, büyük beş kişilik envanteri, Schwarz değerler ölçeği ve beklenen güven ölçeği de yer almıştır.

Aktarılan şekilde oluşturulan soru formu kullanılarak 26 ilde toplamda 2000 kişi ile yüz yüze görüşme tekniği uygulanarak kantitatif araştırma yöntemi ile anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini dijital varlıklara sahip olduğunu ifade eden 2000 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcıların yarısı erkek, diğer yarısı ise kadındır ve ortayaş 37.38’dir. Saha çalışmasının gerçekleştirildiği iller sayısına göre çoktan aza olmak üzere İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Konya, Adana, Kocaeli, Gaziantep, Hatay, Şanlıurfa, Manisa, Kayseri, Samsun, Balıkesir, Aydın, Tekirdağ, Van, Malatya, Trabzon, Erzurum, Mardin, Zonguldak, Ağrı, Kastamonu ve Kırıkkale şeklindedir.

Anket çalışması sonucunda elde edilen bazı çıktıların grafikler ile görselleştirilmiş hali aşağıda yer almaktadır. 

Eğitim Çalışması ve Yasal Tasarım

Türkiye geneli anket çalışmasının ardından hem bu anket sonuçlarında bilinç düzeyinin düşük olduğu tespit edilen noktalar hem de mevzuatın durumu bir arada ele alınarak bir rapor kaleme alınmış ve bu rapor sonucunda da proje kapsamında verilecek eğitimde odaklanılacak hususlar belirlenmiştir. Klasik yöntemler ile hazırlanan eğitim materyalleri, eğitime katılacak kişilerin bilgileri daha rahat anlayabilmesi amacına dönük olarak, yasal tasarımdan geçirilmiştir. Yasal tasarım çerçevesinde uzun ve yoğun metinler azaltmış, şekiller, grafikler ve renkler kullanılarak eğitimin etkisinin arttırılması amaçlanmıştır. Söz konusu materyaller kullanılarak, daha önce anket sorularını yanıtlamamış olan 100 kişiye çevrimiçi bir eğitim verilmiştir. Aşağıda eğitimde kullanılan bazı yasal tasarımdan geçirilmiş eğitim materyalleri yer almaktadır. 

Eğitim Sonrası Anket Çalışması

Proje kapsamında, yasal tasarımdan geçirilen materyallerin kullanılmasıyla verilen eğitimle kişilerin dijital miras ve sanal kişilik kavramlarına ilişkin olarak anket çalışmaları neticesinde ulaşılan sonuçlar ve hazırlanan raporlar çerçevesinde tespit edilen eksikliklerinin giderilmesi amaçlanmıştır. Katılımcıların bu sayede daha bilinçli kararlar alabilmelerini sağlamaya müsait bir eğitim gerçekleştirilmiştir. Bu eğitimin dijital mirasa ilişkin algı ve yaklaşım açısından ne ölçüde etkili olduğu ise ek bir anket çalışmasıyla değerlendirilmiştir. Eğitimin etkinliğini değerlendirmeye yönelik bu anket çalışmasında daha önceki ankete katılmayan 100 kişiyle görüşmeler yürütülmüştür. Bu görüşmelerin katılımcılarının bir önceki anket çalışmasındaki Türkiye temsiliyetine paralellik sağlayacak şekilde 14 ilde farklı SES gruplarından olmaları sağlanmıştır.

Eğitim sonrasında yapılan bu ikinci anket çalışması sonucunda elde edilen bazı çıktılara ilişkin görseller aşağıda yer almaktadır.